НАҚШИ АҲМАДШОҲИ МАСЪУД ДАР РАВАНДИ СУЛҲИ ТОҶИКОН

(Суханронии намояндаи Анҷумани фарҳангии Тоҷикистон Озармеҳр Юсуфӣ дар ҳамоиши 25-умин солгарди шаҳодати қаҳрамони миллии Афғонистон, шаҳид Аҳмадшоҳи Масъуд, дар Вена)

Ба номи Худованди ҷону хирад,
К-аз ин бартар андеша барнагзарад.

Дуруду салом бар якояки шумо, дӯстони азиз, ҳаммеҳанон ва меҳмонони гиромӣ!

Имрӯз мо дар ин ҷо ҷамъ омадаем, то хотираи мардеро гиромӣ дорем, ки номи ӯ дар таърихи муосири Афғонистон бо мубориза, озодихоҳӣ, ҷасорат ва муқовимат пайванди ногусастанӣ дорад.

Инҷо мехоҳам кӯтоҳ ба як мавзӯи муҳим ва камтар гуфташуда, дар бораи нақши Аҳмадшоҳи Масъуд дар раванди сулҳи тоҷикон чанд андеша баён намоям.

Вақте мо номи Аҳмадшоҳи Масъудро ба забон меорем, пеш аз ҳама Шери Панҷшер, фармондеҳи далер, муборизи озодӣ ва яке аз чеҳраҳои таъсиргузори таърихи муосири Афғонистон пеши назар меояд.
Аммо нақши ӯ танҳо ба майдони ҷанг ва муқовимат маҳдуд намешавад.
Барои мо, тоҷикон, як ҷанбаи дигари фаъолияти ӯ низ аҳамияти махсус дорад - муносибат ва саҳми ӯ дар раванди сулҳи тоҷикон дар солҳои ҷанги шаҳрвандӣ.

Дар солҳои 1990-ум Тоҷикистон давраи бисёр сахту фоҷиаборро аз сар гузаронд. Ҷанги шаҳрвандӣ ҷони ҳазорон инсонро гирифт, оилаҳоро пароканда кард ва ба ҷомеаи мо захмҳои амиқ гузошт.
Дар он рӯзҳои душвор Афғонистон низ дар ин раванд нақши муҳим дошт. Қисме аз нерӯҳои мухолифи тоҷик дар қаламрави Афғонистон қарор доштанд ва аз ин рӯ, вазъияти сиёсӣ ва амниятии Афғонистон бо масъалаи Тоҷикистон сахт пайванд ёфта буд.
Дар чунин шароити ниҳоят ҳассос нақши шахсиятҳое чун Аҳмадшоҳи Масъуд ва устод Бурҳониддини Раббонӣ бисёр муҳим буд.
Масъуд дар минтақа нуфузи сиёсӣ ва ҳарбӣ дошт. Ӯ дар шароите қарор дошт, ки бе назари ӯ баргузории баъзе мулоқотҳо ва фароҳам овардани шароити амниятӣ барои чунин гуфтугӯҳо кори осон набуд.
Аз ин рӯ, нақши ӯро танҳо аз нуқтаи назари сиёсӣ набояд дид. Таъмини амният, фароҳам овардани шароити муносиб барои мулоқотҳо ва мусоидат ба гуфтугӯ миёни ҷонибҳои тоҷик аз ҷанбаҳои муҳими нақши ӯ дар он давра буд.
Ин саҳм махсусан дар шароите аҳамият дошт, ки ҳар гуна дидор ва гуфтугӯ дар миёни ҷанг, нооромӣ ва бесуботӣ худ як қадами ҷиддӣ ба сӯи сулҳ ба ҳисоб мерафт.
Албатта, сулҳи тоҷикон натиҷаи кӯшишҳои танҳо як шахс набуд.
Дар он раванд роҳбарияти Тоҷикистон, нерӯҳои мухолифин, Созмони Милали Муттаҳид, кишварҳои минтақа ва ҷомеаи байналмилалӣ нақш доштанд.
Аммо дар таърихи чунин равандҳо саҳми ҳар шахсияте, ки барои ба вуҷуд омадани имкони гуфтугӯ ва наздикшавии ҷонибҳо мусоидат кардааст, арзиши худро дорад.
Ва далели бисёр муҳим он аст, ки ин саҳми Аҳмадшоҳи Масъуд баъдтар дар сатҳи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон низ эътироф гардид.
Бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 2 сентябри соли 2021, Аҳмадшоҳи Масъуд пас аз марг бо Ордени Исмоили Сомонӣ, дараҷаи якум сарфароз гардонида шуд.
Дар ин фармон ба таври равшан гуфта шудааст, ки ӯ барои мусоидат ва миёнҷигарӣ ба баргузории музокироти байни тоҷикон дар солҳои 1993–1996 ва саҳми бузург дар раванди истиқрори сулҳ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон қадрдонӣ шудааст.
Ин эътирофи расмӣ аҳамияти махсус дорад.
Зеро нишон медиҳад, ки дар хотираи расмии Тоҷикистон Аҳмадшоҳи Масъуд танҳо ҳамчун фармондеҳи муқовимати Афғонистон ёд намешавад, балки ҳамчун шахсияте низ эътироф мешавад, ки дар як давраи бисёр душвор ба раванди гуфтугӯ ва сулҳи тоҷикон мусоидат кардааст.
Аммо эҳтиром ба Аҳмадшоҳи Масъуд танҳо дар сатҳи давлатӣ маҳдуд нест.
Дар миёни зиёиёни тоҷик, аҳли фарҳанг ва ҷомеаи тоҷик низ номи ӯ бо эҳтиром ёд мешавад.
Яке аз намунаҳои равшани ин муносибат китоби «Нома ба Панҷшер» мебошад, ки соли 2021 ба нашр расид. Дар ин маҷмӯа ашъор, мақолаҳо ва андешаҳои як қатор шоирон, нависандагон ва зиёиёни тоҷик гирд оварда шудаанд.
Дар байни муаллифони он номи Абдуллоҳи Раҳнамо, сиёсатшинос, номзади илмҳои сиёсӣ, таҳлилгар ва коршиноси маъруфи масоили дин, сиёсат ва равандҳои сиёсӣ, инчунин шоир ва нависанда низ ба назар мерасад.
Ин китоб нишон медиҳад, ки барои як бахши зиёиёни тоҷик Панҷшер танҳо номи як водии кӯҳистонӣ нест. Панҷшер ба рамзи муқовимат, истодагарӣ ва озодӣ табдил ёфтааст.
Ва номи Аҳмадшоҳи Масъуд дар маркази ин хотираи таърихӣ қарор дорад.
Дӯстони гиромӣ!
Таърихро ҳар кас метавонад аз нигоҳи худ арзёбӣ кунад. Аммо вақте сухан аз сулҳ меравад, мо бояд як чизро фаромӯш накунем:
Сулҳ танҳо бо имзои як санад ба вуҷуд намеояд.
Сулҳ пеш аз ҳама аз гуфтугӯ оғоз мешавад.
Ва барои гуфтугӯ пеш аз ҳама бояд шароит фароҳам овард.
Аҳмадшоҳи Масъуд дар яке аз душвортарин давраҳои таърихи минтақа дар миёни ҷанг ва нооромӣ ба вуҷуд омадани чунин имкониятҳоро дастгирӣ кард.
Аз ин рӯ, ҳангоми ёд кардани номи ӯ мо метавонем на танҳо аз мубориза, балки аз сулҳ, гуфтугӯ ва талош барои наздик кардани инсонҳо низ сухан бигӯем.
Инсонҳо мегузаранд, аммо андешаҳо мемонанд.
Ҷангҳо хотима меёбанд, аммо хотираҳо зинда мемонанд.
Аҳмадшоҳи Масъуд имрӯз дар миёни мо нест, аммо номи ӯ дар таърихи Афғонистон, дар кӯҳҳои Панҷшер ва дар хотираи бисёре аз мардуми минтақа боқӣ мондааст.
Барои мо, тоҷикон, ёди ӯ инчунин ёдоварӣ аз як давраи муштараки таърихист - даврае, ки сарнавишти тоҷикони Тоҷикистон ва Афғонистон ба ҳам наздик шуда буд ва масъалаи сулҳ барои миллати мо ба як ормони бузург табдил ёфта буд.
Бигзор хотираи ҳамаи қурбониёну шаҳидони ҷангҳои Афғонистон ва Тоҷикистон гиромӣ бошад.
Бигзор наслҳои оянда аз таърихи мо на танҳо дарси ҷанг, балки дарси сулҳ, ваҳдат, таҳаммул ва ҳамдигарфаҳмӣ гиранд.
Ва бигзор номи Аҳмадшоҳи Масъуд ҳамчун яке аз чеҳраҳои таъсиргузори таърихи минтақа ва ҳамчун шахсияте, ки дар рӯзҳои душвор барои фароҳам овардани роҳи гуфтугӯ ва сулҳ саҳм гузоштааст, дар хотираи наслҳои оянда боқӣ монад.
Ёди Аҳмадшоҳи Масъуд, Шери Панҷшер гиромӣ бод!

Бо ин умед ва орзуи нек, дӯогӯем, ки дар Тоҷикистону Афғонистон, Эрону тамоми кишварҳои минтақа ва саросари ҷаҳон сулҳу оромӣ, амнияту осоиш ҳукмфармо бошад.
Бигзор осмони ҳамаи сарзаминҳо осмони сулҳ бошад,
дилҳои мардум аз меҳру дӯстӣ пур бошад,
ва ҳеҷ модаре барои фарзандаш ашки ҷанг нарезад.
Бигзор сулҳ бар ҷанг ва дӯстӣ бар кина пирӯз гардад.

Ташаккур барои таваҷҷӯҳатон!